Gönlün gözü açılmayınca dışarıda ne ararsın? Cümle âlem sende dürülmüştür, sen kendi içine bak.
— Niyazi Mısri, Divan
Niyazi Mısri, hakikatin dışarıda değil, insanın kendi içinde gizli olduğunu vurgular. Gönül gözünün açılması, yani basiretin keskinleşmesi, dışsal arayışların ötesinde bir içsel yolculuğu gerektirir. Tüm evrenin sırları ve ilahi tecelliler, insanın özünde, kalbinde saklıdır. Kendi içine dönen, nefsini arındıran kişi, evrenin küçük bir kopyası olan kendi varlığında büyük sırları keşfeder. Gerçek irfan, dışarıdaki işaretleri okumak yerine, içsel âlemi keşfetmekle başlar.