En büyük düşman, dışarıda değil, kendi içindedir; o da doymak bilmeyen nefsindir. Nefisle mücadele, cennet yolunun en çetin yokuşudur, onu arındıran kurtulur.
— Aziz Mahmud Hüdayi, Divan / Tezkireler
Aziz Mahmud Hüdayi, müridin en önemli mücadelesinin kendi nefsiyle olduğunu vurgular. Nefis, kötü arzuların, bencilliğin ve şehvetin kaynağıdır. Onu terbiye etmek, arındırmak (tezkiye) tasavvuf yolculuğunun temelidir. Nefis tezkiyesi, nefsin kötü sıfatlarını iyi sıfatlara dönüştürmek, onu ilahi emirlere boyun eğdirmektir. Bu zorlu mücadele, kulun manevi ilerlemesini sağlar ve onu Allah’a yaklaştırır. Nefsini arındıran, gerçek özgürlüğe ve huzura kavuşur.