Nefsinin arzularına uyan kimse, onu ilah edinmiş demektir. Nefsinin kölesi olan, gerçek özgürlüğü asla bulamaz.
— İmam Gazali, İhyâu Ulûmi’d-Dîn
Gazali, nefsin terbiye edilmesinin ehemmiyetini vurgular. Tasavvuf yolunda en büyük düşmanlardan biri, insanın kendi nefsidir. Nefsin aşırı istekleri, şehvetleri ve kibiri, insanı günahlara sürükler ve Allah’tan uzaklaştırır. Gerçek özgürlük, nefsin esaretinden kurtulmakla mümkündür. Bu da sürekli bir mücahede (nefis mücadelesi) ve riyazat (nefsi terbiye) ile olur. Mürid, nefsinin isteklerine karşı koyarak, onu Allah’ın rızasına uygun bir hale getirmeye çalışmalıdır.