Nefsinizi terbiye etmedikçe ruhunuzun yükseldiğini göremezsiniz. Nefs, daima aşağılara çekerken, ruh ilahi âlemlere yükselmeyi arzu eder.
— Abdülkadir Geylani, Fütûhu’l-Gayb
Abdülkadir Geylani bu sözünde, tasavvuf yolculuğunun temel direklerinden olan nefs mücadelesine işaret eder. Nefs, insandaki şehvani ve dünyevi arzuların kaynağıdır ve daima kişiyi maddi olana, geçici zevklere yöneltir. Ruh ise, Allah’a olan özlemiyle yüceliklere, manevi âlemlere meyillidir. Nefsin aşırı isteklerini terbiye etmek, ona gem vurmak ve ilahi emirler doğrultusunda disipline etmek, ruhun üzerindeki ağırlığı kaldırır ve onun hakiki makamına yükselmesine, ilahi vuslata ermesine imkân tanır. Bu süreç, çetin bir iç mücadeleyi gerektirir.